معاون اسبق وزارت دفاع در سیوچهارمین کنفرانس بینالمللی برق با تأکید بر ظرفیتهای عظیم زیستبوم نوآوری ایران، تصریح کرد: با الگوبرداری از تجربیات موفق دهه 90، اصلاح استانداردهای بورسی و تغییر نگاه حاکمیت از «رقیب» به «تسهیلگر»، دستیابی به حداقل 5 یونیکورن در 5 سال آینده کاملاً در دسترس است.
معاون اسبق وزارت دفاع در سیوچهارمین کنفرانس بینالمللی برق با تأکید بر ظرفیتهای عظیم زیستبوم نوآوری ایران، تصریح کرد: با الگوبرداری از تجربیات موفق دهه ۹۰، اصلاح استانداردهای بورسی و تغییر نگاه حاکمیت از «رقیب» به «تسهیلگر»، دستیابی به حداقل ۵ یونیکورن در ۵ سال آینده کاملاً در دسترس است.
به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، دکتر محمود جراحی معاون اسبق وزارت دفاع در سیوچهارمین کنفرانس بینالمللی برق با آسیبشناسی دقیق وضعیت اقتصاد دیجیتال کشور از فقدان «پیشرانهای بزرگ» بهعنوان اصلیترین مانع توسعه یاد کرد و راهکارهای عملیاتی برای بازگشت به مسیر رشد را تشریح کرد.
تشبیه راهآهن؛ فقدان لوکوموتیو در اقتصاد دیجیتال
دکتر جراحی با یک مثال ملموس از صنعت حملونقل ریلی گفت: در راهآهن، هر ۱۰ تا ۱۵ واگن نیازمند یک لوکوموتیو است. مشکل امروز راهآهن کشور این است که واگن داریم اما لوکوموتیو نداریم؛ تعداد لوکوموتیوهای فعال چنان کاهش یافته که تعداد واگنهای مسافری از حدود ۱۷۰۰ دستگاه در سه سال پیش به ۹۰۰ دستگاه رسیده است.
وی این مدل را به اقتصاد دیجیتال تعمیم داد و تأکید کرد: در اقتصاد دیجیتال هم به لوکوموتیو نیاز داریم. چین با چهار شرکت بزرگ شامل علیبابا، تنسنت و بایرن، ۱۰۰ درصد اقتصاد خود را راه میبرند و ۳ هزار شرکت دیگر وابسته به آنها هستند. ما در ایران واگنهای استارتاپی را داریم اما «یونیکورن» (شرکتهای با ارزش بیش از یک میلیارد دلار) که نقش لوکوموتیو را بازی کنند، نداریم.
وی با تأکید بر لزوم هدفگذاری برای ایجاد حداقل ۵ یونیکورن در ۵ سال آینده، وضعیت ایران را با کشورهای همسایه مقایسه کرد: امارات دو، عربستان یک و مصر اخیراً یک یونیکورن در حوزه فینتک ایجاد کردهاند. ما در این زمینه غایب هستیم؛ نه به این دلیل که تواناییاش را نداریم، بلکه به دلیل «سرعتگیرهایی» که در محیط کسبوکار ایجاد کردهایم.
پیوند با اقتصاد رسمی؛ «بورس» پیشران اصلی است
جراحی مهمترین پتانسیل رشد استارتاپها را پیوند با «اقتصاد رسمی» دانست و گفت: اقتصاد رسمی یعنی بورس و بازار سرمایه. رشد شرکتهای بزرگ فناوری در آمریکا، نه صرفاً به خاطر ایدههای استیو جابز یا بیل گیتس، بلکه به دلیل وجود مکانیسم بورس بود که این شرکتها را به سقفهای چند تریلیون دلاری رساند. ما در ایران به فنسالارانِ (تکنولوژیستها) خود آموختهایم که نباید به بورس فکر کنند، در حالی که اهرم رشدِ شرکتهای تکمحور، ورود به بازار سرمایه است.
وی با انتقاد از چالشهای ارزشگذاری افزود: متأسفانه در نظام حسابرسی ما، داراییهای نامشهود (مانند پلتفرمها) درک نمیشود. حسابرسانِ ما فولاد و سیمان را میفهمند، اما پلتفرمی که راننده یا کالا متعلق به خودش نیست را نمیتوانند ارزشگذاری کنند. این در حالی است که در استانداردهای جهانی (IFRS) این موضوع حل شده است.
این کارشناس با اشاره به رشد ارگانیک استارتاپها در دهه ۹۰ گفت: در آن سالها یک مثلث طلایی شکل گرفت: ورود کارآفرینان از خارج، حضور سرمایهگذاران عمدتاً خارجی و «تحمل» حاکمیت. نکته قابلتأمل این است که بنیانگذاران این استارتاپها، دانشآموخته دانشگاههای فنی ایران یا دارای مدرک دکترا نبودند؛ بلکه افراد دارای مدرک MBA با سابقه کار در شرکتهای خارجی بودند که سرمایه و «اسمارتمانی» (پول هوشمند) را با خود آوردند.
وی تأکید کرد: دلار سرمایهگذاری خارجی «پول حلال» است چون هوشمندی مدیریتی میآورد، اما وامهای بانکی ارزانقیمت، «پول خنگ» است و جنسش با رشد ارگانیک متفاوت است.
وی در تشریح وضعیت پس از سال ۱۳۹۹ از «تئوری شمشاد» یاد کرد: وقتی شمشاد بلند میشود، شروع به قیچی کردن آن میکنند. از سال ۹۹ که حاکمیت احساس کرد این شرکتها هویتی مستقل یافتهاند، سعی کرد فیتیله را پایین بکشد که منجر به نرخ انباشت سرمایه منفی شد.
نقشه راه ۶ مرحلهای برای خروج از بحران
دکتر جراحی در نهایت ۶ گام راهبردی برای احیای اقتصاد دیجیتال پیشنهاد کرد:
۱. زیرساختهای فیزیکی و محاسباتی: تقویت بسترهای تکنولوژیک.
۲. محیط حقوقی قابل پیشبینی: کاهش ۹۰ درصدی تعاملات فرسایشی و دعواهای حاکمیتی که اکنون ۸۰ درصد وقت مدیران استارتاپی را میگیرد.
۳. دیپلماسی دیجیتال: تعامل منطقی با جهان.
۴. ایجاد هابهای اقتصاد دیجیتال: تقویت مناطقی مانند کیش برای جذب سرمایه.
۵. بازگشت نخبگان (دیاسپورا): الگوبرداری از هند و تایوان در فراخواندن متخصصان ایرانی خارج از کشور برای مدیریت شرکتهای بزرگ.
۶. تغییر رویکرد حاکمیت: گذار از جایگاه رقیب به حکمرانِ تسهیلگر که بهجای «پنچر کردن» چرخها، به رشد استارتاپها کمک کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: امید جوان ایرانی در شرایط فعلی از مسیر اقتصاد دیجیتال میگذرد، نه صنایع سنتی؛ برای تحقق این امر حاکمیت باید «حکمرانیِ تسهیلگر» را جایگزین مدلهای نظارتی سختگیرانه کند.
